Kategoriler
Tarihi Eserler ve Turizm Tarihi Sivrihisar Evleri

Zaimağa Konağı

Sivrihisar Zaimağa Konağı

Kurtuluş savaşının önemli olaylarına tanıklık etmiş ve düşman istilasına uğramış olan Sivrihisar, pek çok medeniyetlere ev sahipliği yapmış, eşsiz tarih ve kültür mirasına sahip, özellikle Selçuklu ve Osmanlı eserleri ile dopdolu bir yerleşim şehridir. Bu eserlerden biriside Zaimağa Konağı’dır.

Yaşadığı önemli olaylara tanıklık eden, başta Atatürk ve silah arkadaşlarına ev sahipliği yapan Zaimağa konağı, Kuvayı Milliye’nin kurduğu Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükumeti ve Bakanlar Kurulunun Kurtuluş Savaşı sırasında ve en kritik bir dönemde Ankara dışında ilk kez toplandığı ve önemli kararlar aldığı bir konaktır. Bu toplantı, Ankara dışında yapılan ilk Bakanlar Kurulu toplantısı olarak tarihteki yerini alır. Zaim Ağa Konağında alınan kararlar Ankara’ya gönderilir. Bakanlar Kurulu ateşkesi Anadolu’nun hemen boşaltılması şartı ile kabul eder.

KONAĞIN TARİHÇESİ, KONUMU, MİMARİ ve SÜSLEME ÖZELLİKLERİ

Konak 1902 yılında yapılmış olup, Kültür Bakanlığı tarafından 2000 yılında kamulaştırılmış ve restorasyonuna karar verilmiştir. Bakanlık 28 Mart 2007 yılında Konağı, Sivrihisar Belediyesine tahsis etmiştir. Binanın bakım, onarım ve kullanılır hale getirilmesi için Eskişehir Valiliği tarafından aslına uygun şekilde restorasyonu sağlanmıştır. Restorasyon sırasında işçilerin hatasından kaynaklanan bir yangın çıkmış ve üst katta bulunan eşyaların çoğu yanmıştır.

Tipik bir Osmanlı yapısı olan Konak, bir süre konut olarak kullanılmıştır. 1905 yılında Osmanlı – Fransız ortaklığı olan Sosyal Güvenlik Sigortası tarafından sigortalanmış. 1914 yılına kadar dönemin Hükümetlerince sosyal amaçlı kullanırken 1. Cihan Savaşı süresince EYTAM “Bakıma muhtaç çocukların her türlü ihtiyaçlarını karşılayan kurum” olarak kullanılmıştır. Böylesine tarihi ve kültürel değere sahip olan Konak, son dönemlerde ciddi şekilde bakım ve onarıma ihtiyaç duyulduğu halde sahipleri tarafından kullanılmaktaydı.

Kültür Bakanlığınca restorasyon projesi hazırlanan binanın Eskişehir İl Özel İdaresinin sağladığı özel ödenekle; Sivrihisar köylere hizmet götürme birliği tarafından aslına uygun olarak restorasyonu tamamlanmıştır. Konağın restorasyonu ve yenileştirme süresince en ince ayrıntılara özen gösterilerek, yörenin kültür örf ve gelenekleri yanında el sanatları ve zengin Sivrihisar mutfağının sunumunu yapacak şekilde tamamlanarak 6 Temmuz 2009 tarihinde müze ve kültür evi olarak hizmete sunulmuştur. Zemin katı, restoran ve el sanatlarının satıldığı bölüme ayrılan konağın üst katı ise müzedir. K-1*

Not: Yazı içinde olan fotoğrafların üzerine tıklandığında yeni bir sayfada BÜYÜK görüntüleri gelir.

Konumu

Zaimoğlu Konağı, planı (Yenice Mahallesi Uzun Sokak No: 9)

zaimoglu-konak-kroki zaimoglu-konak-ikinci-kat-plan

Geniş bir bahçe içinde yer alan konak, iki katlı olarak inşa edilmiştir. Ayrıca altta yarım kat yüksekliğinde bir bodrumu mevcuttur. Zaimoğlu adıyla anılan Ali Zaimoğlu tarafından inşa ettirilen yapının, usta adı bilinmemekte, ancak ahşap işlerinin Hafız Ahmed Elmas’ın eseri olduğu söylenmektedir.

zaimoglu-konak-bodrum-ve-giris-plan

Konağın bodrum ve giriş kat duvarları yığma çamur harçlı kırma moloz taş; üst katları ahşap çatkı arası tuğla ve kerpiç dolgulu karkas şeklinde inşa edilmiştir. Üstü kırma çatılı ve oluklu kiremitle örtülüdür. Kuzey (giriş) cephesi sokağa bakan konağın arka ve doğu yanında bulunan bahçesi ve avlusu (hayatı) yüksek duvarlarla çevrilidir. Buraya doğrudan açılan çift kanatlı ahşap bir borda kapı mevcuttur.

zaimoglu-konak-02

Konağın müştemilatı, yapının kuzeybatı köşesine bitişik tandırevi dışında yıkılmıştır. İçinde biri çok büyük, diğeri ona göre daha küçük iki ocak ile ahşap ambar ve raf elemanları bulunan bu kısım da harap durumdadır.

Doğrudan bahçeyle ve giriş katıyla bağlantılı olan bodrum katı; kiler, depo, ahır, ambar ve şaraphana gibi bölümlere ayrılmıştır. İç sofalı bir plana sahip üst katlar ise tamamen ikamet amaçlı olarak düzenlenmiştir.

zaimoglu-konak-sofa-sedir

Sokaktan devşirme mermerlerle kaplı iki yönlü dış merdivenden çıkılarak, çift kanadı ahşap bir kapıyla konağın alt kat sofasına girilmektedir. Ortada kuzey-güney yönünde uzunlamasına dikdörtgen planlı bu sofanın dört köşesine birer oda yerleştirilmiş; odaların aralarına gelen boşluk alanlardan batıdaki üst kata çıkan merdivene ayrılmış; doğudaki, eyvan olarak değerlendirilmiştir. Planda dışarı doğru çıkma yapan eyvanın köşesinden helaya geçilmektedir. Zemini ve tavanı tahta döşemeli sofanın güney ucuna duvar boyunca bir sedir konulmuştur. Bu kattaki odaların dördü de oturma amaçlı olarak düzenlenmiştir. Bunların kışlık oldukları da söylenebilir.

zaimoglu-konak-giris-kapi

Sofadan tek kanatlı ve kısmen işçilikli ahşap birer kapı ile girilen bu mekanların hepsinde de sedir, yüklük ve dolap elemanları mevcuttur. Doğu taraftaki odaların işlemek yüklükleri çiçeliklidir ve her ikisinin de köşesinde gusülhanesi bulunmaktadır.

Ahşap bir merdivenle konağın üst katına çıkılmaktadır. Ortada geniş, uzunlamasına dikdörtgen hacim ve onun iki güzünde köşelere yerleştirilmiş odalarla şekillenen bu katın iç sofalı mekan organizasyonu büyük ölçüde giriş katının planını tekrarlamaktadır . Her iki ucuna, kıvrımlı profilli kolçaklarıyla gösterişli sedirlerin konulduğu sofanın tahta çıtalı tavanının ortasında bir göbek yer almaktadır. Duvarlarındaki küçük alçı raflar ve eyvanın kuzey duvarına yerleştirilen süslemeli mermer lavoba ile tahta döşemeli zemindeki kare formlu ızgaralı bir delik mekanın göze  çarpan elemanlarıdır. Pencere sayısının çokluğu nedeniyle bu kattaki mekanlar, alttakilerden daha aydınlıktır.

zaimoglu-konak-bodrum-merdiven

Odaların giriş kapıları oyma ve geçme tarzında özenli ahşap süslemelere sahiptir. Genelde iç düzenlemesi ve elemanları itibariyle birbirlerine yakınlık gösteren bu mekanlardan sokak yönündekiler çıkmalarla genişletilmiştir. Bunlar iç süslemeleriyle de diğerlerinden daha özenlidir. Odalarda pencere önlerine kolçaklı sedirler yerleştirilmiş, duvarlardan birisi, dolap ve çiçeklikli ahşap yüklüklerle kaplanmış; yüklüklerin bir tarafı gusülhane olarak değerlendirilmiştir. Ahşap tavanlar ve duvarlara yerleştirilen gömme dolaplar da nitelikli ahşap işçiliği sergilemektedir. Isıtmanın daima soba ve pirinç mangallarla sağlandığı anlaşılan odalarda ocak yoktur. Soba deliklerinin ise özgün olduğu görülmektedir.

Süslemesi

zaimoglu-konak-tavanlar

Yapının dışta en belirgin süslemesini üst kat cephelerinde tuğlaların çeşitli şekillerde istiflenmesi ile biçimlenen bezemeler oluşturmaktadır. Çıkmalar, bunları ve saçakları taşıyan profilli ahşap konsollar, demir pencere şebekeleri, açıkta bırakılan ahşap hatıllar ve çatkılar yapının sokak cephesinde hareketli ve simetriğe yakın bir dekorasyon oluşturmaktadır. Düz tahta kaplamalı saçaklar ve çift kanatlı ahşap dış kapılar ise sadedir.

zaimoglu-konak-yukluk1

Konak, dıştaki yalın görünüşüne rağmen içte zengin bir süsleme programına sahiptir. İç mekanlardaki süslemeler; oda kapıları, dolaplar, yüklükler, tavanlar, alçı raflar ve sedirlerde görülmektedir. Bezemeyi oluşturan motiflerin tümü geometrik ve bitkisel karakterlidir. Ahşap süslemelerde oyma, geçme ve yüzeyler üzerine çakılan çıtalarla bezeme kompozisyonları meydana getirilmiştir. Çıtalı tavan süslemelerinin ana motifini ince çıtalarla şekillenen küçük kareler içindeki stilize çarkıfelek motifleri ve “S” kıvrımları oluşturmaktadır. Bunların ortasındaki göbeklerde aynca metal süs unsurları da kullanılmıştır.

zaimoglu-konak-yukluk2

Sofaların ve odaların duvarlarında görülen alçı lambalıklar da süslemek elemanlardır. Başka yapılarda da gördüğümüz bu tarz rafların alt kısımlarında simetrik bir kompozisyon oluşturacak şekilde geometrik motifler yer almakta; onun altındaki üçgen panonun içinde tasvir edilen soyut bir çiçekli bitkinin üst köşelerinde, Arapça kabartma olarak yazılan “MaşaAllah 1320” ibareleri okunmaktadır.

Yapının sokak cephesindeki giriş kapısı üzerine konulan “1320” yazılı tuğla tarih kitabesinden, konağın 1902 yılında yaptırıldığı anlaşılmaktadır. İç mekan duvarlarındaki alçı rafların üzerinde aynı tarihin tekrarlanmış olması da bunu teyit etmektedir. K-2*

* * *

KONAK GİRİŞİNDEKİ LEVHA

Zaimoğlu ailesinin Orta Asya’dan Malatya Darende’ye gelen Selçuklu soyundan olduğu, Irak’ın fethinden sonra Kerkük bölgesine yerleştiği, buradan ayrılarak Kerkük bölgesinde Zeamet sahibi yapıldığı zeamet sahibinin Kara Zaim olduğu bilinmektedir.

sivrihisar-zaimoglu-konak-levha

Geçen zaman içerisinde o bölgede büyük güç kazandığı hakimiyetinin artması üzerine çekemeyenler tarafından Kara Zaim’in isyan edip müstakil olmak istediği iddia edilir. Kendisi saray tarafından azledilir ve öldürülür. Üç oğlu Anadolu’ya sürülür. Büyük kardeş Adana’ya (adanalı Zaim Oğlu ailesi), ortanca kardeş Karadeniz (Rize’deki Senatör olan Turgut Zaim, Milletvekili Rasim Zaimoğlu) küçük 7-8 yaşlarındaki çocuk sadık ailelere Darende’ye gelir. Geçen zaman içerisinde; Kara Zaim’in haksızlığa uğradığı sarayca anlaşılması üzerine saray çocukların bulunmasını ister. Küçük çocuk bulunur. Devrin Padişahı tarafından Sivrihisar Sancağı’nın zamet sahibi yapılır. Zaim Zade Mehmet Ağa Sivrihisar Bölgesinde devlet adına vergi toplar. Atlı sipahi besler. Bu durum Osmanlı’nın çöküşüne kadar devam eder. Zaim Zade Mehmet Efendinin 3 oğlu vardır. (Hasan, Ali, Şefik) bilindiği ikametgahları yenice mahalledir. 1. Konak Şefik, 2. Konak Ali, 3. Konak Hasan Ağa Konağı (yıkılmış yerine evler yapılmıştır.)

Kurtuluş Savaşı sırasında ordu tarafından buluşma yeri olarak kullanılmıştır. Kezban Zaimoğlunun ifadesine göre “Gece yatsı namazından sonra atlı misafirlerin geldiği, kavakdibi tarafındaki kapıdan girdikleri ve hava ağarmadan gittikleri ve misafirler için yemek hazırladıkları, yemekleri mutfaktan erkeklerin alıp götürdüğü, misafirleri başka kimsenin görmediği” söylenmektedir. Çok sonraları Kemal paşa ve arkadaşlarının gelip gittiğini öğrenmişlerdir.

Sivrihisar Zaimağa konağında Sakarya Meydan Muharebesi öncesi ateşkes koşulları taslağına son şeklini vermek için 24 Mart 1922 Cuma günü Başkomutan Gazi Mustafa Kemal ve Ankara Hükümeti’nin Bakanları Sivrihisar’a gelirler. 24/25 Mart 1922 gecesi toplana Bakanlar Kurulu, kararlarını Sivrihisar Zaim Ağa Konağından Ankara’ya gönderdikleri bilinmektedir. Sivrihisar’daki toplantıda Bakanlar Kurulu, ateşkesi Anadolu’nun hemen boşaltılması şartı ile kabul etmeye karar verirler.

28 Mart 1922 Salı günü Başkomutan Mustafa Kemal’in davet ettiği Sovyet Rusya Büyükelçisi Aralov Zonaryev ve Azerbaycan Büyükelçisi İbrahim Abilov da Sivrihisar’a gelir. Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa, askeri ve sivil zevat Zaim Ağa Konağında sabaha kadar çeşitli konuları görüşürler. 29 Mart 1922 Çarşamba sabahı çaya 1. Ordu Karargahında intikal ettikleri kayıtlıdır.

***

*K-1- BURASI SİVRİHİSAR – Sivrihisar Eğitim Vakfı
*K-2- Tarihi Sivrihisar Evleri – Prof.Dr. Yüksel Sayan, Ege Üniversitesi, 2009
Derleyen/Editör: Murat Sevimbay

ZAİMAĞA KONAĞI SİGORTA BELGESİ

1825 yılında konak konut olarak kullanılırken 1905-1914 yılları arasında EYTAM (askerdeki insanların yardıma muhtaç aile ve çocuklarını himaye eden kurum) hizmetlerinde kullanılmıştır. 1905 yılında Fransız ortaklı ‘Osmanlı Genel Sosyal Güvenlik Sigortası’ şirketi tarafından sigorta edilmiştir.

zaimaga-sigorta-arma
Fotoğrafı büyük görmek için üzerine tıklayın

RESTORASYON ÖNCESİ ve SONRASI KONAK FOTOĞRAFLARI >

VİDEO ⇓

[ot-video type=”youtube” url=”https://www.youtube.com/watch?v=S0-8rXmfz-Q”]

Kategoriler
Tarihi Sivrihisar Evleri

Şamdanlar Evi

samdanlar-ev-kroki samdanlar-ev-plan

Çukur sokakla Kutlu çeşme sokağın kesiştiği köşede yer alan ev iki katlıdır. Yapının giriş katı ça­mur harçlı moloz taş örgüsü, üst katı ahşap çatkı arası kerpiç ve tuğla dolgulu karkas olarak inşa edilmiştir. Üzeri kırma çatılı ve oluklu kiremitlerle örtülüdür. Ancak bunların bir kısmı zamanla düştüğü için yerini marsilya tipi makine kiremitleri almıştır. Saçakları kaplamasızdır.

samdanlar-evi-sofaÇukur sokaktan çift kanatlı ahşap bir kapıyla evin hayatına (avlu) girilmektedir. Hayatın batı tarafında izbe, tandırevi, harçevi; güneyinde helâ ve ocak yer almakta; doğusunu bir oda, kuzey tarafını da alt katın uzunlamasına dikdörtgen plânlı sofası kuşatmaktadır. Bunun güney köşesine bir oda, kuzeyine mutfak ve kiler mekânları, batısına ise hamam yerleştirilmiştir.

Bu mekânlardan yalnızca mutfağın ve odanın sokak istikâmetinde birer penceresi vardır. Kışlık olarak kullanıldığı anlaşılan odaya sonradan yeni ikinci bir pencere açılmıştır. Kiler ise dışa açıklığı bulunmadığı, sofaya bakan tek penceresi de yeterli olmadığı için karanlıktır.

Oldukça sade ve süslemesiz olan bu bölüm­lerden mutfakta, mekânın kuzey duvarına açılmış ocak ve onun iki yanında birer dolap; odada ise yüklük ve sedir elemanları bulunmaktadır.

samdanlar-tavanEvin dış sofalı plân şeması üst katında daha belirgindir. Ancak burada iki ayn bölümün varlığı dikkati çeker. Bunun bir çeşit harem-selamlık uygulaması olduğu söylenebilir. Söz konusu bölümlere alt kattan ayrı ayrı ahşap merdivenlerle çıkılmaktadır. Tandırevi ile izbe arasındaki dar hacimden yükselen ahşap merdivenle batı uçtaki bölüme çıkılır. Tek kanatlı bir kapıyla birbirine bağlantı kurulan iki mekândan ibaret bu kısımda, girişteki oda 180×120 cm boyutlarındaki hamam mekânına açılmaktadır. Beşik tonozlu bir iç örtüye sahip bu hamam küçük tek pencereden aydınlatılmıştır.

Her iki oda mekânının da sade olduğu görülmektedir. Girişteki odada merdivenin üst kısmı küçük bir trabzana dönüştürülmüştür. Diğer odanın dolap ve yüklük elemanları mevcuttur.

samdanlar-evi-oda-kapiustu-suslemeGiriş katındaki sofanın doğu ucundan yükselen ahşap merdivenle evin diğer üst bölümüne çıkılmaktadır. Merdivenin ulaştığı üst kat sofası, hayat yönündeki pencerelerden bol ışık aldığından yeterince aydınlıktır. Ancak, pencerelerden ikisinin sonradan kapatıldığı gözlenmektedir. Sofanın güney kanadı diğer taraftan biraz yüksek tutulmuştur. Merdiven kovasına bakan tarafı ahşap korkuluklarla çevrilen bu kısım ‘trabzan’ olarak düzenlenmiştir. Buraya üç basamaklı bir merdivenle çıkılmaktadır.

Mekânın doğusunda, duvar boyunca uzanan sedir yer alır. Duvarda alçıdan bitkisel motiflerle süslemek, üzerinde Osmanlıca “MaşaAllah 1320” yazılı iki lambalık (raf) görülmektedir.

samdanlar-dolapYukarıda sözünü ettiğimiz sofanın baş ucunda yer alan hamamın hem sofaya, hem de bitişiğindeki odaya doğrudan birer kapı ile bağlantılı olduğu belirtilmişti. Sofanın kuzey tarafında iki, güney yönünde tek oda bulunmaktadır. Pencereleri sofaya bakan kuzeydeki oda mekanları biraz karanlıktır. Sağdaki odanın doğu yönündeki penceresi sonradan açılmıştır. Güneyindeki oda ise, iki cephede sokağa çıkma yapmaktadır. Pencere önlerinde, üç yönde duvar boyunca sedirlerin yerleştirildiği bu odanın evin baş odası olduğu anlaşılıyor. Süslemeli ahşap bir çiçekliği mevcut olan bu odada yüklük yoktur. Buna karşılık, birer sedirin yer aldığı diğer iki oda, kapakları ve üst bölümleri süslemeli yüklüklere sahiptir. Odalarda, ince işçilikli ahşap çıtalı tavanlar ve duvarlara yerleştirilmiş süslemeli ahşap dolaplar dikkat çekmektedir.

Süslemesi
samdanlar-evi-yukluk1Ev ahşap süslemeleriyle üzerinde ayrıca durulması gereken zengin­liktedir. Oda kapıları, yüklükler, dolaplar ve oda tavanlarında yoğunlaşan bu süslemeler; oyma, geçme ve çıtalama yöntemleriyle oluşturulmuştur. Odalara açılan ahşap kapılar ile bunların üzerindeki ahşap süsleme elemanları da oldukça niteliklidir. Kapıların üstünde çıtalarla oluşturulan sathi kemerli nişlerin yüzeyi, düz tahta zemin üzerine ahşaptan oyma rokoko tarzında soyut dallarla bezenmiştir. Burada zemin kırmızıya, dallar ise sarıya boyanmıştır. Hareketli dal kompozisyonu dıştan lacivert boyalı bir bordürle kuşatılmıştır. Bordürün üzerinde belli aralıklarla dizilmiş balık kılçığı şeklinde motifler görülmektedir. Onu dışa doğru genişleyen başka bir kuşatma kemeri dolanmaktadır. Kemer köşelikleri, kırmızı boyalı zemin üzerinde sivri uçlu çıtalarla oluşturulan şualarla (ışın motifi) doldurulmuştur. Bu süsleme kompozisyonu sofadan açılan yan yana iki oda kapısında da benzer şekilde tekrarlanmak sureti ile simetrik bir görünüş elde edilmiştir.

samdanlar-evi-yukluk2Odaların dolap-yüklük kapaklarında, çiçeklik ve tavanlarında da zengin ahşap süslemeler mevcuttur. Özellikle, kuzey taraftaki odalarda, mekânların karanlığını adeta ahşap süsleme ve çok renklilikle giderme çabası sezilmektedir. Yoğun şekilde soyut bitkisel motiflerin işlendiği yüklük kapaklarının ve çiçeklik gözlerinin üst kısımlarında sarı kırmızı ve yeşil renklerde aşı boyası ile boyanmış süsleme kompozisyonları dikkat çekicidir. Buna karşılık çıtalı tavanların süslemesinde, sadece birer göbek kompozisyonuyla yetinilmiştir.

Sokağa hakim bir konumda bulunan ve aydınlık iç mekâna sahip olan baş odanın girişi, diğer odaların girişindeki süsleme anlayışını belli ölçüde tekrarlamakla birlikte; çiçeklik, dolap ve kapı üstü süslemelerinde daha iyi derecede işçilik gözlenmektedir.

samdanlar-evi-tavan-gobekTavanı da diğerlerinden daha özenli ve gösterişlidir. Boyanmamış olan bu tavan, ortasında kırmızı kadife üzerine tespit edilmiş ahşap oyma, soyut bitki motiflerinden meydana gelen bir bezemeyi çevreleyen onikigen göbek kompozisyonunun etrafında gelişmektedir .

Halen bir ailenin barınağı olarak kullanılan ve kısmen işlevini sürdüren bu konut, Sivrihisar evleri arasında mimari elemanları ve süslemesiyle çok değerli bir eser durumundadır. Yakın zamanlarda yeni pencereler açılmak suretiyle bazı değişiklikler geçirmesine rağmen, özgünlüğünü büyük ölçüde koruyabilen ender örneklerden biridir.

Tarihlendirme
samdanlar-evi-ciceklik-dolapEvin inşa tarihi konusunda yukarıda sözünü ettiğimiz “1320” (1902) tarihi yazılı alçı lambalıklardan başka bilgi yoktur. İleride görüleceği üzere, Sivrihisar’ın pek çok eski evinin iç duvarlarında gördüğümüz ve aynı kalıptan çıktığını tespit ettiğimiz bu raflar, yapıların inşa tarihi konusunda kimi kuşkulara yol açmaktadır. Ancak, bunlara bakarak evin en geç 1902’de tamamlanmış olduğu anlaşılmaktadır.

* * *

samdanlar-evi-sokakTarihi Sivrihisar Evleri
Prof.Dr.Yüksel Sayan – Ege Üniversitesi, 2009

Kategoriler
Tarihi Sivrihisar Evleri

Bacacılar Evi

bacacilar-ev-planEğimli bir arsa üzerinde bulunan yapı iki katlıdır. İnşasında ağırlıklı olarak moloz taşın kullanıldığı evin kuzey ve doğu dış duvarları tamamen ahşap hatıllı çamur harçlı moloz taş örgüsüyle; güneyde girişin bulunduğu duvar da ikinci kat hizasına kadar aynı şekilde yapılmıştır. Bunun yukarısı ahşap çatkı arası tuğla dolguludur. Evin giriş katında hayata bakan dış duvarlar ile, içte temelden subasmanına kadar olan kısımlar da moloz taş örgüsüyle, üst kısımlar ise yine ahşap arası kerpiç dolgulu karkas şeklinde inşa edilmiştir. Evin üst örtüsü kırma çatılı ve alaturka kiremitle örtülüdür.

bacacilar-ev-hayatKuzey cephesi tamamen dışa sağır tutulan ev, daha çok hayata doğru yönlendirilmiş; sokak tarafında çıkmaya yer verilmemiş ve yalnızca üst odalar için az sayıda pencere açılmıştır. Buna bağlı olarak evin sokak cephesi masif görünüşlüdür. Sadece cümle kapının bulunduğu cephe, üstte tuğla ile dekore edilmiştir. Ayrıca bir çift pencerenin bu bölümü hareketlendirildiği de söylenebilir. Ancak bu cephenin geri kalan bölümü sonradan inşa edilen başka bir ev tarafından kapatılmıştır.

Yalın görünüşlü, çift kanadı bir cümle kapı ile evin hayatına girilmektedir. Hayatın kuzey ve doğu tarafını devşirme taş kaideli ahşap direklerin oluşturduğu galeriler kuşatmaktadır. Kuzeydeki galerinin arkasında yan yana üç mekan sıralanır. Bunlardan ortadakinin kapısı doğrudan hayata açılmaktadır. Diğer iki bölüme geçiş, harçevi olarak kullanılan bu mekândan sağlanmıştır. Doğudaki ocaklı mekân mutfak olarak düzenlenmiştir. Batıdaki oda; ahşap işlemeli dolap, yüklük ve çiçeklik elemanlarına sahiptir. ikâmet amaçlı kullanıldığı anlaşılan bu mekânın tavanı tamamen çökmüştür.

Hayatın doğu kanadındaki galeride küçük bir şaraphana yer almaktadır. Evin sahipleri eskiden helanın da hayatta olduğunu, fakat sonradan yıkılıp kaldırıldığını söylemektedirler.

bacacilar-evi-oda-kapiŞaraphananın solundaki ahşap merdivenden çıkılarak üst katın sofasına ulaşılmaktadır. “L” şeklinde bir plân gösteren sofanın hayata bakan yüzü özgününde tamamen dışa açık iken, bir kısmının sonradan kapatıldığı; geri kalanının da balkona dönüştürüldüğü anlaşılmaktadır. Söz konusu balkona halen sofadan açılan bir kapıyla geçilmektedir. Böylece açık dış sofalı plân bu yapıda faklı bir şekil almıştır. Burada sofanın güney ucunda bir, kuzey tarafında yan yana iki, batı uçta da bir olmak üzere dört mekân yer almaktadır. Güneydeki ve doğu köşedeki mekânlar doğrudan sofanın kapalı kısmına açılmaktadır. Kuzeyde olan diğerine ise balkona dönüştürülen bölümden girilmektedir. Günümüzde mutfak olarak kullanılan bu mekanın kuzey köşesi hamam olarak değerlendirilmiştir. Balkonun batı ucundan bir kapıyla geçilen dördüncü oda kullanılmayacak ölçüde yıkılmıştır. Bu mekânın tavanı ve zemini tamamen çökmüş olduğundan içeri girilememektedir. Üst kattaki odalardan yalnızca güneydekinde yüklük, dolap ve sedir elemanları bulunmaktadır. Aydınlık ve sokak manzarasına hakim olan bu mekânın evin baş odası olduğu anlaşılmaktadır.

Süslemesi
bacacilar-evi-yuklukDıştan sade görünüşlü yapının giriş cephesinde tuğlaların oluş­turduğu dekorasyondan başka kayda değer süs unsuru yoktur, içteki süslemeler ise baş oda ile alt katta tavanı çökmüş durumdaki mekanda toplanmaktadır. Her iki mekânda da süslemeleri oluşturan ana materyal ahşaptır. Bezemede oyma-geçme teknikleri kullanılarak çeşitli motif ve kompozisyonlar meydana getirilmiştir. Süslemede; baş odanın kapısı, yüklüğü ve çiçekliği özenli ahşap işçiliğine sahiptir. Kemerli bir açıklığa sahip kapının sövelerindeki süslemelerden başka, kanadının dış yüzünde ve dolap-yüklük kapaklarındaki stilize çarkıfelek motifleri ile oda girişinde, yüklüğün üst kısmında kemerlerin kuşattığı şua motifleri özellikle dikkati çekmektedir. Bunların yüzeyleri sonradan yağlıboya ile boyanmıştır.

bacacilar-evi-tavanOdanın çıtalı tavanı büyük ölçüde özgünlüğünü korumaktadır. Ortasında düz tahta üzerine çakılan elips biçimindeki göbek kompozisyonu ile bu tavan mekâna zengin bir görünüş kazandırmaktadır. Kırmızı kadife kumaş üzerine oyma tekniğinde oluşturulan rokoko üslûbunda soyut bitkisel dallarla süslü göbeğinin ortasına bir aynanın yerleştirildiği görülmektedir. Aynı tarzda yine kırmızı kadife kumaşlı zemin üzerine ince işçilikli bitkisel dalların bordür şeklinde kuşattığı geniş alanın içini de “S” kıvrımlarının mütemadiyen devam ettirilmesiyle ortaya çıkan baklava dilimleri süslemektedir. Tavanın daha sade görünen kenarları, ince bir kenarsuyu bordürü ile son bulmaktadır.

Evin zemin katında bulunan ve yukarıda sözü edilen tavanı çökmüş durumdaki odanın çiçeklikleri de bezemelidir. Bunların da süslemesini bitkisel karakterli soyut bitki motifleri oluşturmaktadır.

Tarihlendirme
bacacilar-evi-giris-yuklukYapının inşa tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Evin bugünkü varislerinden Hamdi Baş’ın verdiği bilgiye göre. Kurutuluş Savaşı’nın hemen öncesinde (1918) yapının alt katı tamamlanmış, savaş yıllarında bu bölümde ikâmet edilerek evin yapımına ara verilmiş ve altı yıl sonra (1924) da üst katı bina edilmiştir. Yapılan incelemelerde de evin bu şekilde iki aşamada inşa edildiği anlaşılmaktadır. Mevcut bilgiler ışığında tarihleme konusunda başka bir kanıt bulunmadığı göz önüne alınarak, konutun 1918-1924 yılları arasında inşa edildiğini kabul etmek gerekmektedir.

* * *

Tarihi Sivrihisar Evleri
Prof.Dr.Yüksel Sayan – Ege Üniversitesi, 2009

Kategoriler
Tarihi Sivrihisar Evleri

Kaymazlar Evi

kaymazlar-ev-kroki kaymazlar-ev-plan

Kaymazlar Evi vaziyet plânı (Kubbeli Mahallesi Mavikadın Sokak No:23)

Mavi Kadın sokakla Hızır Bey sokağının kesiştiği köşedeki paftada yer almaktadır. İki katlı yapının giriş katı ile üst katının kuzey duvarı yığma çamur harçlı moloz taş duvar; üst katının diğer kısımları ve oda bölme duvarları ise ahşap arası kerpiç dolgulu karkas şeklinde inşa edilmiştir. Yalnız üst katın kuzeybatı duvarı sonradan onarım görmüş ve bu kısım tuğla ile örülmüştür. İlk bakışta üst üste bindirilmiş konsollarla sokağa doğru uzanan gönyeli çıkmasıyla dikkati çeken evin üstü kırma çatılı ve özgününde alaturka kiremitle örtülü iken, bunların kırılıp düşmesi sonucunda, bir kısmı makine kiremiti, sofa bölümünün üzeri de çinko saçla kapatılmıştır. Yapı­nın saçakları kaplamasızdır. Giriş katı halen bir ailenin barınağı olarak işlevini sürdüren evin üst katı kullanılmadığından harap vaziyettedir.

kaymazlar-ev-hayatEv, güney tarafında tandırevi ve hela elemanlarının bulunduğu küçük bir hayata sahiptir. Buraya Mavi Kadın sokaktan açılan ahşap bir kapıyla girilmektedir.

Küçük ölçülerde ele alınan yapı, plânı bakımından Sivrihisar’ın geleneksel dış sofalı diğer evlerinden farklılık göstermektedir. Evin hayattan girilen alt katı bir giriş mekânı ile ona açılan yamuk plânlı bir odadan ibarettir. Üst katı ise dar ve uzunlamasına dikdörtgen plânlı bir sofa ile onun arkasında yer alan iki oda mekânından oluşmaktadır. Dıştan 13 basamaklı ahşap merdivenle evin üst kat sofasına çıkılmaktadır. Söz konusu merdiven evin hayat yönünde ahşap direklerle taşınan sofanın altına yerleştirilmiştir. Merdiven kovası da hemen hemen mekânın ortasına açılmıştır. Günümüzde çerçeveleri sökülmüş haldeki çok sayıda pencereden ışık alan sofa oldukça aydınlıktır.

kaymazlar-ev-oda-kapiSofanın kuzey tarafında iki geniş açıklıkla buraya bağlanan bir odaya geçilmektedir. Zemini tuğla döşemeli olan ve giriş niteliği taşıyan bu bölümden kapısı ahşap işlemeleriyle dekorlanmış diğer odaya girilir. Sokak yönündeki çıkmayla genişletilerek düzgün dikdörtgen plânlı bir mekâna dönüştürülen bu oda dört pencereden ışık almaktadır. Özgününde bunun da zemini tuğla döşemelidir. Ancak tuğlaların büyük kısmı sökülüp alınmıştır. Yine ince ahşap içliği sergileyen tavanının da büyük bölümü tahrip edilmiştir. Odanın giriş yönündeki duvarını ahşap yüklük ve dolap elemanları kaplamaktadır. Bunun karşı istikâmetinde ve pencere önünde, varlığı kalan izlerinden tespit edilebilen sedir ise yerinden sökülerek kaldırılmıştır. Özenli dekoratif unsurları ve konumu, bu mekânın evin baş odası olduğuna işaret etmektedir.

Süslemesi
kaymazlar-ev-tavanDışta, gönyeli bir çıkmayı taşıyan ahşap konsolların cepheyi hare­ketlendiren görüntüsünden ve ahşap pencere parmaklıklarından başka süslemesi bulunmayan evin, iç bezemeleri yalnızca üst kattaki baş odada toplanmaktadır. Odaya girişi sağlayan üzeri kemerli, tek kanatlı ahşap kapısı süslemelidir. Kapının sövelerinde, açıklık kemer üzengilerindeki ahşap dekorasyonlar özellikle dikkat çekicidir. Kapı kemerinin üstünde, etrafı yaprak dizisi ve zikzaklarla çevrelenmiş kitabelik şeklinde dikdörtgen bir kartuş görülmektedir. Ancak bunun ortasında herhangi bir yazı veya tasvir yoktur. Kapı aynalığında balık şeklinde bir çekecek elemanının bulunması da oldukça ilginçtir. Giriş kısmının çıtalı ahşap tavanı gösterişlidir. Bu bölüm, iki yanda dolap gözlerinin süslemeleri ile uyumlu bir bütün oluşturmaktadır.

kaymazlar-ev-yuklukYüklüğü, do­lap kapakları ve çiçekliği iyi derecede ahşap işçiliği sergileyen bu odanın ahşap tavanı ayrıca üzerinde durulmaya değer nite­liktedir. Fakat, yukarıda da belirttiğimiz gibi bu tavan bir köşeliği ile göbeğinden ve kenar suyundan pek az bir bölümü dışında tahrip olmuş durumdadır. Kalan izlerinden, ortadaki yuvarlak göbek kompozisyonu­nun kırmızı aşıboyalı tahta zemin üzerine çakılan oyma tarzında bitkisel dal ve çiçeklerin çevrelediği stilize bir güneş (çarkıfelek) motifinden oluştuğu tespit edilebilmektedir. Tavanın kenar bölümlerini, yine kırmızı aşıboyalı zemin üzerine ince işçilikli küçük parçaların çakılmasıyla elde edilen köşebender ve kenarsuyu bordürler kuşatmaktadır. Hem göbekte, hem de köşebenderde şuaların siyaha boyanmış olması, kırmızı zeminle uyumlu bir tezat meydana getirmektedir. Göbek ile kenarlardaki bordürler arasındaki kısım ise kare alanlar içerisine yerleştirilen stilize çarkıfelek motifleri ile doldurulmuştur. Odanın doğuya bakan bir çift penceresinin ortasına yerleştirilen dolabın ahşap oymaları da mekânın estetiğine zenginlik katmaktadır.

Tarihlendirme
kaymazlar-ev-dolapKitabesi bulunmayan yapının inşa tarihine ait herhangi bir bilgiye de sahip değiliz. Bu bakımdan yapı için kesin bir tarih vermek mümkün değilse de gerek inşa malzemesi, gerekse süslemesindeki özellikleri dikkate alınarak evin 19. yüzyılın ikinci yarısından kalmış olduğu düşünülmektedir.

* * *

Tarihi Sivrihisar Evleri
Prof.Dr.Yüksel Sayan – Ege Üniversitesi, 2009

Kategoriler
Tarihi Sivrihisar Evleri

Şefik Sakarya Evi

sefik-sakarya-ev-planZaimoğlu Konağı ile aynı sokakta yer alan bu ev iki katlı ve büyükçe bir konuttur. Kuzey cephesi sokağa bakan yapı, yüksek duvarlarla çevrili, geniş bir bahçe içerisindedir. Evin üst katı dört yönde dışa çıkmalar yapmaktadır.

Şefik Sakarya Evi, vaziyet plânı (Yenice Mahallesi Uzun Sokak No: 7)

sefik-sakarya-ev-bahceEv; kuzey, doğu ve batı yönlerde giriş kat dış duvarları boyunca çamur harçlı moloz taş örgüsüyle; üst katlar ise ahşap arası tuğla dolgulu karkas olarak inşa edilmiştir. Ayrıca iç bölme duvarlarında, ahşap çatkı aralarında tuğlanın yerine kerpicin de kullanıldığı tespit edilebilmektedir. Üstü kırma çatılı ve oluklu kiremitle örtülüdür. Ancak oluklu kiremitlerin bir kısmı düşmüş ve onların yerine Marsilya tipi makine kiremitleri konulmuştur.

Altta küçük bir bodruma sahip olan evin hayatında tandırevi, hela ve kuyu elemanlan bulunmaktadır. Giriş katı depo, kiler ve kışlık oda mekânlarına ayrılmıştır. Üst katı ise tamamıyla ikâmet amaçlı olarak düzenlenmiştir.

sefik-sakarya-ev-giris-cepheEve, Uzun sokaktan iki basamaklı merdiven çıkılarak, çift kanatlı ahşap bir kapı ile girilmektedir. Ortada bir sofa ve onun iki yüzüne yerleştirilen mekânlardan oluşan bu kat, iç sofalı bir plân göstermektedir. Özgününde, sofanın bir bölümünün zemini tuğla (günümüzde beton kaplı), geri kalanı (güney tarafı) tahta döşemelidir. Karşılıklı iki odanın yer aldığı güney yönde, kovası ahşap kapaklı bir merdivenle bodruma inilmektedir. Depo olarak kullanılan bodrum, bir orta hacim ile onun iki yanındaki birer mekândan ibarettir.

sefik-sakarya-ev-bas-oda-sedirSofanın güneye bakan pencerelerinin önünde duvar boyunca bir sedir uzanır. Bu yöndeki karşılıklı mekânların kışlık odalar olduklan anlaşılmaktadır. Girişin hemen sağında ve solundakiler ise harçevi (kiler) olarak değerlendirilmiştir. Odalarla kilerler arasındaki alanlar, özgününde eyvan biçiminde bırakılmışken, doğu yüzdeki eyvan sonradan odaya dönüştürülmüştür.

Merdivenin bitişiğinde yer alan batı yüzdeki diğer eyvan kemerlidir. Ancak bunun da dış duvarı değişikliğe uğramıştır.

sefik-sakarya-ev-giris-kapiEv sahipleri, burada (eskiden) ortada bir kapı ile onun iki yanında birer pencerenin bulunduğunu, kapı ile avluya çıkıldığını, ancak son yıllarda eski duvarın tamamen yıkılarak kendileri tarafından yeniden yapıldığını ifade etmektedirler. Bugün söz konusu duvarda pencere açıklığı yoktur. Yalnız içeri açılan demir bir kapı ile hayata geçilmektedir.

sefik-sakarya-ev-oda-kapilarGiriş katındaki kışlık oda mekânlarının zemini tahta döşemelidir. Kilerlerin zemini ise aslında tuğla döşemeli iken birisi sonradan betonla kaplanmıştır. Kapılarındaki özenli ahşap işçiliği ile dikkati çeken kışlık odaların içinde sedir, dolap, yüklük ve gusülhane elemanları mevcuttur.

Evin üst katına, içten çift kollu ahşap bir merdivenle çıkılmaktadır. İç sofalı bir plâna sahip bu katta, kuzey-güney istikâmetinde uzanan sofanın iki yüzüne, altta olduğu gibi köşelere gelecek şekilde odalar yerleştirilmiştir. Bunların aralarında da birer eyvan bulunmaktadır. Batıdaki eyvandan ayrıca dikdörtgen plânlı bir mekâna geçilmekte ve onun arkasında da helâ ile (günümüzde mutfak olarak kullanılan) hamam bölümleri yer almaktadır.

kapı-alınlığı

Çok sayıda pencereden ışık alan evin üst kati giriş katıyla kıyaslandığında daha geniş, aydınlık ve ferah bir mekân etkisini hissettirmektedir. Sofanın pencere önlerine ve doğudaki eyvanın önüne kolçaklı birer ahşap sedir konulmuştur. Zemini tahta döşemeli olan ve ızgaralı açıklığı bulunan sofanın tavam özgününde kaplamasız olup, sonradan kontraplakla kaplanmıştır.

sefik-sakarya-ev-bas-oda-yuklukTek kanadı, süslemek ahşap kapılarla girilen odaların hepsinde sedirler bulunmaktadır. Çiçeklikli yüklüklere ve işlemeli ahşap dolaplara sahip odalardan üçünün çıtalı tavanı süslemelidir. Güneydeki odanın yüklüğünün bir bölümü gusülhane olarak değerlendirilmiştir. Diğerlerinden daha gösterişli olduğu gözlenen bu mekânın evin baş odası olduğu anlaşılmaktadır.

Evin içinde ocak yoktur. Kışın ısınma bu yapıda da daima soba ve mangalla gerçekleştirilmiştir.

Süslemesi
sefik-sakarya-ev-ustkat-oda-kapiDıştan yalın görünüşlü yapının giriş kapısının geçmelerle oluşturulan kare aynalıkları oyma-kabartma tekniğinde soyut çiçek motifleri ile bezenmiştir. Üst kat çıkmaları ve çok sayıda pencere açıklığı ile hareket kazanan cephelerde, ahşap çatkılar açıkta bırakılarak, bunların arasını dolduran tuğlalar değişik yönlerde istif edilmek suretiyle bir çeşit dekorasyon oluşturulmuştur.

Yapının içine girildiğinde dıştaki sadeliğe göre daha yoğun bir süsleme programı ile karşılaşılmaktadır. Evin alt kat mekânlarında kışlık olarak kullanılan odaların kapıları özenli ahşap işlemeler gösterir. Özellikle batıdaki odanın kapısı üstünde, kırmızı kadife kumaşlı bir zemin üzerine pano şeklinde yerleştirilmiş olan ahşap süsleme elemanı dikkat çekicidir. Sofa ve odalardaki ahşap dolaplar, çiçeklikler ve yüklük kapakları da iyi derece ahşap işçiliği sergilemektedir.

sefik-sakarya-ev-bas-oda-tavanEvin üst katı daha zengin süslemelere sahiptir. Oda kapılarının her biri aynalıklarına yerleştirilen oyma-kabartma şeklinde geometrik ve sojaıt çiçek motifleriyle süslenmiştir. Bunlar birbirlerinden farklı görünüştedir. Yalnız hemen hepsinin de orta aynalığında, geçme çıtalarla oluşturulmuş stilize bir çarkıfelek motifi ortak bezeme elemanı olarak görülmektedir. Sofanın batı güzündeki odalarda süslemek dolaplar mevcuttur; ancak yüklük yoktur. Doğu taraftaki odaların dolap, yüklük, çiçeklik ve tavanları da oldukça süslemelidir. Özellikle sofanın doğu yüzündeki odaların çıtak tavanları bezeme kompozisyonlarıyla dikkat çekicidir.

sefik-sakarya-ev-bas-oda-tavan2Baş odanın tavanında, ortada kırmızı zemin üzerine, rokoko tarzında altın yaldızla boyanmış soyut bitkisel dallarla doldurulan kare şeklinde birer göbeğin etrafında, mavi zemin üzerine, yine altı yaldızla (varak) boyanmış “S” kıvrımları mekâna renkli ve coşkulu bir etki kazandırmaktadır. Bunun bitişiğindeki diğer odanın tavanı işçilik bakımından baş odanın tavanına benzemekle birlikte, yalnızca göbek kısmında boya kullanılmış olduğundan daha sade ve duru bir görünüş sergilemektedir. Baş oda yüklüğünün üst kısmındaki kemerli panolar içine, kırmızı boyalı zemin üzerine çakma yöntemiyle yerleştiren rokoko üslûbunda ahşap oyma soyut dallar da güzel ve hareketli bezemelerdir. İşçilik bakımından daha sade bir düzenlemeye sahip olan kuzeybatı köşedeki odanın tavanındaki çıtalar da çeşitli renklerde boyanmıştır.

Tarihlendirme
sefik-sakarya-ev-bas-oda-tavan3Evin inşa tarihini gösteren herhangi bir kayıt ya da kitabe yoktur. Yapının bugünkü sahibi Mustafa Sakarya, evin dedesi Şefik Sakarya tarafından R.1329 (M. 1910) yılında inşa edildiğini söylenmektedir’^. Bu iddianın aksini ortaya koyacak başka dayanak bulunmadığı gibi, yapının malzemesi, mimari ve süsleme özellikleri de bu bilgiyi destekler niteliktedir. Dolayısıyla, evin 1910’da yaptırılmış olduğunu kabul etmek gerekmektedir.

* * *

Tarihi Sivrihisar Evleri
Prof.Dr.Yüksel Sayan – Ege Üniversitesi, 2009

Kategoriler
Tarihi Sivrihisar Evleri

Zeyneller Evi

zeyneller-ev-planEğimli bir arsa üzerinde iki katlı olarak inşa edilen evin ön cephesi (güneybatı) sokağa, arka cephesi yüksek duvarlarla çevrili avluya bakmaktadır. Batı tarafında tek mekândan ibaret bodrumuyla, sokak cephesi dıştan 2,5 katlı bir görünüş kazanmıştır. Günümüzde kullanılmayan yapı boş olarak kaderine terkedilmiş durumdadır (2009 yılında yapının cepheleride kısmen onarım yapıldığı görülmüştür).

Zeyneller Evi vaziyet plânı (Yenice Mahallesi Üç Pınar Cadddesi No: 50)

Her iki katında da iç sofalı bir plâna sahip evin giriş katı ahır, samanlık, tandırevi, kışlık oda ve harçevi bölümlerine ayrılmıştır. Üst katı ise ikâmet amaçlı olarak düzenlenmiş mekânlardan oluşmaktadır.

Subasmanına kadar çamur harçlı moloz taş örgüsüyle; üst kısımlar ahşap çatkı arası kerpiç ve tuğla dolgulu karkas şeklinde inşa edilen yapının giriş katı dıştan çamurla sıvanıp, dış yüzeyi kireçle badana edilmiştir. Buna karşılık, güney ve doğu cephelerinin üst kat bölümlerinde, yalnızca ahşap çatkıların dış yüzeyi kireç harcıyla sıvanmış; araları aynı harçla doldurulan tuğlalar kendi renginde bırakılmıştır. Bu şekilde cephelerde iki renkli bir görüntü elde etmenin yanında, tuğlalann değişik yönlerde dizilişleriyle çeşitli dekorasyonlar da oluşturulmuştur. Diğer cephelerin tamamen çamurla sıvanıp kireçle badana edildiği görülmektedir.

zeyneller-ev-tavanEvin giriş katına sokaktan üç basamaklı taş merdiven çıkılarak çift kanatlı ahşap kapıyla girilmektedir. Ortasında dikdörtgen, geniş bir sofanın ikiye ayırdığı bu katın doğu kanadında ahır, samanlık, üst kat merdiveni ve harçevi sıralanmaktadır. Katlar arası bağlantıyı sağlayan merdivenin altı ayrıca ambar olarak değerlendirilmiştir. Plânın batı kanadında ise tandırevi ve kışlık oda mekânları bulunmaktadır. Sofanın hayata ve bahçeye açılan duvarı günümüzde tamamen yıkık durumdadır. İçerisinde büyük ocağı ve bir tarafında tahta ambarı bulunan tandırevi sofanın kuzey köşesindedir. Bunun bitişiğinde yer alan odamn kışlık olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Yamuk plânlı bir iç mekâna sahip odanın tahta döşemeli zemini sofanınkinden biraz yüksek tutulmuştur. İki taraftan basamaklı ahşap merdivenlerle çıkılan sahanlıktan açılan bir kapıyla girilen bu mekân sokağa bakan iki pencere ile aydınlatılmıştır. Pencerelerin önünde duvar botaınca sedir uzanmaktadır. Çıtalı tavanında ve dolap kapaklarında sade dekoratif unsurlar mevcuttur. Odamn tam karşısına gelen ahır ve samanlık mekânlarının kayda değer bir özelliği yoktur. Merdiven basamaklarıyla inilen bodrumdaki tek mekânın da kışlık oda olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır. İki tarafında sediri bulunan bu oda, sokak istikâmetinden açılan çok küçük bir pencereden ışık almaktadır.

zeyneller-ev-odaÇift kollu ve sabanlıklı ahşap merdivenle evin üst kat sofasına çıkıl­maktadır. “L” şeklinde bir plân gösteren bu sofanın sokak yönünde, karşılıklı birer oda yer alır. Batı yüzdeki odanın kuzeyinde küçük ölçülerde başka bir mekan; doğu taraftaki odanın doğusunda da helâ elemanı bulunmaktadır. Hem avlu, hem de sokak cephesindeki pencerelerden bol ışık alan üst kat sofası yeterince aydınlıktır. Günü­müzde pencere çerçevelerinin bir kısmı sökülüp alınmış; mevcut olanlar da bakımsızlıktan tahrip olmuş ve camları kırılmıştır.

Sofanın tahta kaplamalı zemininin ortalarında diğer bazı konudarda olduğu gibi ızgaralı delik bulunmaktadır. Çıtalı tavanının ortasında yer alan göbek kompozisyonu da dikkat çekicidir. Bundan başka, odalarla bağlantılı birer servis dolabı ile, sokak tarafındaki pencerelerinin önünde duvar boyunca uzanan ahşap sedir; mekânın göze çarpan elemanlandır.

Sokağa bakan ve dış cephede çıkma yapan odaların girişleri köşeye alınmış ve pahlanmıştır. Kapıları orta derecede ahşap işçiliği gösteren bu mekânlann çiçeklikli yüklükleri ve ahşap işlemeli dolapları mevcuttur. Yüklüklerin bir tarafı gusülhane olarak düzenlenmiştir. Dolap kapakları ve çiçekliklerinin bazı bölümleri sökülüp tahrip edilmiştir. Her iki odanın ahşap çıtalı tavanının ortasında birer göbek ve köşeliklerinde süslemeler bulunmaktadır. Yalmz batıdaki odanın tavanı çökmüş ve tahrip olmuştur. Odalarda altları sandıklı sedirler de bulunmaktadır. Fakat kuzeye düşen üçüncü oda daha küçük ölçüde olup içinde sedir, dolap ve yüklük elamanları yoktur.

Odaların duvarlarında soba delikleri olmasına rağmen, tandırevi mekânından başka ocağa rastlanmamakta ve kışın ısınmanın bu evde de daima soba ve mangalla sağlandığı anlaşılmaktadır.

Süslemesi
zeyneller-ev-sofa-tavanYapının dış süslemesini cephelerde ahşap çatkıların arasını dolduran tuğlaların değişik yönlerde istiflenmesi ile oluşturulan stilize motifler meydana getirmektedir. Sivrihisar evlerinde sık karşılaşılan bu dekorasyon anlayışı, cepheye zengin ve hareketli bir görünüş kazandırmıştır. Ahşap, çift kanatlı cümle kapısının kayda değer bir bezemesi yoktur.

Evin içinde sade ve ağır başlı bir süsleme anlayışı hakimdir. Burada süsleme; tavanlar, dolap-yüklük kapakları ve çiçeklik gözlerinde yoğunlaşmaktadır. Oda kapılarında basit geometrik bezemeler görülmektedir. Giriş katındaki tek odanın çıtalı tavanı ve ahşap dolap kapakla­rında da yalın süslemeler mevcuttur. Üst kat sofasında ise çıtalı tavanın ortasındaki göbek ince ahşap işçiliği sergilemektedir. Dairevi formdaki bu göbek kompozisyonu, ortada şua motifleri, onun dört tarafında daire içine alınmış, merkezinde birer gülbezek bulunan müh­rü Süleyman (altı köşeli yıldız) ile onların iki yanında yer alan yine daire içindeki gülbezekler ve yapraklarla (hançer motifi) bezenmiştir. Tavanın köşelerinde de çıtalar ile oluşturulan şua motifli süslemeler mevcuttur.

zeyneller-ev-dolapOdaların ahşap dolap, yüklük ve çiçeklik elemanları ile çıtalı tavanları da süslemelidir.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, batıdaki odanın tavanı çökmüş, dolap ve çiçekliklerindeki süslemeler de önemli ölçüde tahrip olmuş durumdadır.

Aynı şekilde doğudaki odanın dolap-yüklük kapaklannın bir bölümü ile çiçekliklerindeki süslemeler de sökülüp tahrip edilmiştir.

Tarihlendirme
Kesin tarihini veren bir kayıt veya kitabe bulunmamakla beraber, mimari ve süsleme özelliklerinden evin 19. yüzyılın sonlarında veya 20. yüzyılın başlarında inşa edilmiş olduğu söylenebilir. Konutun ahşap işlerinin Hafız Ahmet Elmas’ın eseri olduğunun bilinmesi de bu fikri desteklemektedir.

* * *

Tarihi Sivrihisar Evleri
Prof.Dr.Yüksel Sayan – Ege Üniversitesi, 2009

Kategoriler
Tarihi Sivrihisar Evleri

Dalimanlar Evi

dalimanlar-ev-planDalimanlar Evi vaziyet planı (Cumhuriyet Mahallesi Sinan Paşa Sokak No: 16)

İki katlı evin zemin kat dış duvarları su başmanına kadar çamur harçlı moloz taş örgüsü, üst kısımlar güney ve doğu cephelerde ahşap çatkı arası tuğla, iç ve diğer duvarlar ise ahşap çatkı arası kerpiç dolgulu karkas olarak inşa edilmiştir. Yapının alt katının sokak cephesi sıvanmış ve üzeri kireçle badana edilmiştir. Evin bu yönde üst katı sokağa çıkmalıdır. Dıştan bakıldığında konutun pencere açıklıklarıyla hayata ve sokağa doğru yöneldiği görülmektedir. Bir başka deyişle, dış cephelerde pencereler yalnızca hayat ve sokak yönünde açılmıştır. Buna karşılık, kuzey ve batı cepheler dışa sağır tutulmuştur. Üstü kırma çatılı ve oluklu kiremitle örtülüdür.

dalimanlar-evi-kapilarEve giriş hayata açılan çift kanatlı ahşap bir cümle kapıyla sağlanmıştır. Bu kısım sokak yönünden yüksek bir duvarla ayrılmaktadır. Hayattan ikinci bir kapıyla girilen alt kat, özgününde ortada bir sofa ile, bunun doğu ve batı ucunda yer alan iki odadan ibarettir. Halen kullanımda olan bu kat, günün ihtiyaçlarına göre kimi değişikliklere uğramıştır. Nitekim sofanın kuzey tarafında bulunan küçük oda ve mutfağın sonradan bölünerek oluşturulduğu anlaşılmaktadır.

İçten ahşap bir merdivenle üst katın sofasına çıkılmaktadır. Doğu – batı istikametinde, evin büyüklüğüne oranla oldukça geniş bir alanı kaplayan ve kuzey duvarında bir ocağı bulunan sofanın her iki ucunda birer oda yer almaktadır. Çift kanatlı kapıya sahip doğudaki odanın bitişiğinde ayrıca küçük bir harçevi bulunmaktadır. Bugün evin ardiyesi olarak kullanılan ve bir depoya dönüştürülen bu kat özgünlüğünü büyük ölçüde korumaktadır.

dalimanlar-evi-dolapEv iç sofalı olmakla birlikte, düzenleme açısından farklı bir plân şekli göstermektedir. Sofanın dışa bakan yüzünün uzun tutulması ilk anda dış sofalı plân şeklini anımsatmaktadır. Ancak, odaların arkada değil de iki yanlarda yer almış olması yapıyı iç sofalı olarak tanımlamamızı gerektirmektedir.

Pencere önlerini boydan boya dolanan sedirler ile gömme dolap ve yüklükler odaların sabit elemanlarıdır. Sokağa çıkmasıyla dıştan da belirgin şekilde vurgulanan doğu baştaki mekanın hem konumu hem de süslemelerinden evin baş odası olduğu anlaşılmaktadır.

Süslemesi
Yapının cephesi, giriş kat seviyesinde sıvanarak badana edilmiştir. Buna karşılık, derz aralan harçla doldurulan tuğlaların çeşitli şekillerde istiflenişi ile üst kat cephelerinde oluşturulan bezemeler dış görünüşü zenginleştirmektedir. Sokak yönündeki çıkma ve onu taşıyan ahşap eliböğründeler evin bu cephesine hareket kazandırmıştır. Üst kat pencerelerinin alt yarısındaki ahşap kafesler de işlevsel olmanın ötesinde dış cephenin estetiğine katkı sağlamaktadır.

dalimanlar-evi-tavanEvin Üst katında oda kapıları ve dolap-yüklük kapakları yalın geometrik süslemelere sahiptir. Çift kanatlı bir kapıyla girilen baş odanın duvarındaki lambalık (alçı raf), hem üzerindeki yazı hem de süslemesi ile diğer örneklerde gördüğümüz kompozisyonu tekrarlamaktadır. Bunlardan başka süsleme açısından mekânın en dikkati çeken elemanı çıtak tavanıdır. Burada tavan içe doğru derinleşen kademeli bir örtü biçimindedir. Şamdanlar Evi’nin baş odasında da karşılaştığımız bu tavan şekli, süsleme motifleriyle ondan ayrılmaktadır. Ortada kırmızı kadife üzerine altın yaldızla (varak) boyanmış soyut bitki motifleri ile doldurulmuş sekizgen göbeği kare bir bölüm çevrelemektedir. Süslü çıtalarla zenginleştirilen bu bölüm, tavanın en yüksek kısmını oluşturmaktadır.

Tarihlendirme
Evin üst katında, baş odanın duvarında “Maşaallah 1320” yazılı alçı lambalıktan başka, yapının tarihine ilişkin herhangi bir kitabe ve kayıt bulunmamaktadır. Bu tarih esas alındığında, yapının 1902 tarihinde tamamlanmış olması gerekmektedir.

* * *

Tarihi Sivrihisar Evleri
Prof.Dr.Yüksel Sayan – Ege Üniversitesi, 2009

Kategoriler
Tarihi Sivrihisar Evleri

Boyacılar Evi

boyacilar-evi-planİki katlı olan evin altında ayrıca yarım kat yüksekliğinde bir bodrumu bulunmaktadır. Tek tarafı komşu evle bitişik nizamda yapılan evin alt katı çamur harçlı kırma moloz taş, üst katı ahşap çatkı arası tuğla ve kerpiç dolgulu karkas şeklinde inşa edilmiştir. Cepheler iki yönde dışa çıkmalıdır. Kırma çatılı evin üzeri oluklu kiremitle örtülüdür. Ahşap kaplamalı saçaklar yalın görünüştedir.

Boyacılar Evi, vaziyet plânı (Kubbeli Mahallesi Unkapanı Caddesi No: 42)

Sokaktan —üzeri sonradan betonla kaplanmış— beş basamaklı taş merdiven çıkılarak, çift kanatlı ahşap bir kapıyla evin alt katına girilmektedir. Burası, ortada bir sofa mekânı ile onun iki yanında yer alan oda ve hizmet birimleriyle iç sofalı plâna sahiptir.

Boyacı Mustafa Efendi tarafından yaptırıldığı bilinen evin üst katı işlenmemiş olduğu için kullanılmamakta, yalnızca giriş katında ikâmet edilmektedir.

boyacilar-evi-kapiSofada girişin karşı istikâmetine gelen kısım, beş basamaklı ahşap merdivenle çıkılan büyük bir seki halinde (trabzan) düzenlenmiştir. Sofanın sağ kanadında üç; sol tarafında bir oda, şaraphana ve mutfak bölümleri yer almaktadır. Doğu köşede bulunan harçevinin bir bölümü sonradan helaya dönüştürülmüştür. Trabzandan girilen mutfak bir kanat şeklinde hayata uzanmaktadır. İçinde ocak ve dolap elemanlan bulunan bu kısmın aslında tandırevi olduğu ve sonradan mutfak haline getirildiği ev sahipleri tarafından ifade edilmektedir. Evin hayatla bağlantısı da buradan açılan bir kapıyla sağlanmıştır. Zemini betonla kaplanmış olan hayatında kuyu ve hela elemanları mevcuttur. Dar bir parsel üzerine kurulmasına rağmen evin arkasında küçük bir bahçesi de bulunmamaktadır.

Sofa ve odaların zeminleri tahta döşemelidir. Bunların içinde ocak yoktur. Ancak güneybatı köşedeki odada, ısınma amacıyla zemine açılmış bir tandır bulunmaktadır. Sokak yönündeki odalar gusülhanelidir. Özgününde var olduğu tespit edilen sedirlerin ise sonradan sökülüp kaldırıldığı anlaşılmaktadır.

boyacilar-evi-trabzanNispeten aydınlık ve ferah bir mekân etkisine sahip evin kuzeydeki oda penceresi değişikliğe uğramış ve genişletilmiştir. Pencereler dikdörtgen formunda olmasına rağmen, sofanın güney kanadındaki odalardan ortadakinin penceresi mazgal tipindedir.

Evin üst katına sofamn trabzanından açılan bir kapıdan girilerek, ahşap basamaklı merdivenle çıkılmaktadır. Yarım kalmış olan bu katın iç bölme duvarlan yapılmamıştır. Ancak, mevcut ahşap çatkılardan burasının da iç sofalı olarak plânlanmış olduğu tespit edilebilmektedir.

Süslemesi

boyacilar-evi-dolapYapı dışta yalın görünüşte olmakla birlikte etkileyici bir cephe anlayışına sahiptir. Taştan inşa edilmiş olan alt katın sokak cephesi, üst kat hizasına kadar serpme betonla sıvandığı için bu bölüm özgünlüğünü yitirmiştir. Ancak tamamlanmamış olan üst katta, tuğlaların çeşitli şekillerde dizilmesiyle oluşturulan cephe anlayışı bu yapıda da dikkat çekicidir. Ayrıca, çıkmaları ve saçağı taşıyan ahşap profilli eliböğrün- deler ve aynalıklarında oyma tarzında geometrik motiflerin bulunduğu çift kanatlı ahşap cümle kapı da dış cephelerin görünüşünü zenginleştirmektedir.

İçte, giriş katı süsleme bakımından sadedir. Muhtemelen asıl süslemenin üst katta düşünüldüğü; fakat evin tamamlanamaması nedeniyle bunun gerçekleştirilemediği söylenebilir.

Giriş katında bütün mekânların tavanları düz tahta çıtalı olarak yapılmıştır. Sofada önemli bir süsleme unsuru görülmemektedir. Yalnız oda kapılanndan ikisi sade ahşap işçiliğine sahiptir. Girişin sağındaki ilk odanın çiçeklikli dolap ve yüklük elemanı yalın bir ahşap işçiliği gösterir. Diğer odalarda kayda değer bir süsleme yoktur. Güney taraftaki odanın duvarında ayrıca kalıplama tekniğiyle yapılmış, üzerinde Arapça “Maşaalah 1320” yazılı alçıdan iki lambalık (raf) mevcuttur.

Tarihlendirme

boyacilar-evi-ust-katYukarıda sözünü ettiğimiz “1320” (1902) tarihinin yazık olduğu iki adet alçı lambakktan başka, yapının inşa tarihine ilişkin herhangi bir kayıt veya kitabeye rastlanmamaktadır. Cümle kapısının üzerindeki tuğla kitabeliği de boştur. Ancak evin halen sahibi olan Naciye Altın, yapının H.1317 (1898)’de inşa edildiğini babasından çok defa işittiğini söylemekte; evin üst kaanın işlenmemiş olmasını da babasımn o yıllarda üst üste yaşadığı olaylara bağlamaktadır.

Bu bilgilerin ışığında, evin 1898-1902 yılları arasında inşa edildiğini söyleyebiliriz.

* * *

Tarihi Sivrihisar Evleri
Prof.Dr.Yüksel Sayan – Ege Üniversitesi, 2009

Kategoriler
Tarihi Sivrihisar Evleri

Yazıcıoğlu Konağı

yazicioglu-konak-planGiriş cephesi sokağa bakan yapı, konak tarzında ve komşu evlerden bağımsız olarak inşa edilmiştir. Sokak cephesinden bakıldığında yarım kat yüksekliğindeki bodrumuyla 2,5 kat görüntüsü veren konak iki katlı olarak inşa edilmiştir. Subasmanına kadar çamur harçlı taş duvar örgüsü, üst kısımları ahşap arası tuğla ve kerpiç dolgulu karkas şeklinde yapılan konağın dış cepheleri —son zamanlarda— beton harcıyla sıvanmış olduğundan özgünlüğünü yitirmiştir. Buna bağlı olarak üst kat duvarlarındaki ahşap çatkının arasını dolduran kerpiç ve tuğlanın ne ölçüde kullanıldığı tespit edilememektedir. Yapının pencereleri çoğunlukla değiştirilmiştir. Kırma çatılı üst örtüsü de özgünümüzde oluklu kiremitle kaplı iken, yapılan onarımlar sonucunda bunların yerini makine kiremitleri almıştır. Saçaklar düz tahta kaplamalıdır.

Konağın batı ve güney tarafında etrafı yüksek duvarlarla çevrili hayatı bulunmaktadır. Çift kanatlı bir borda kapı ile girilen bu kısmın güney ve doğu kesiminde ahır, tandırevi ve hamam elamanları sıralanmaktadır.

Hayattan bir kapıyla girilen evin bodrumunda ise izbe, kuyu, şaraphana ve ambar bölümleri yer alır. Bunlar aynı zamanda, içten ahşap bir merdivenle giriş katına bağlanmaktadır.

yazicioglu-konak-cift-merdivenKonağın üstte her iki katı da ikâmet amaçlı düzenlenmiştir. Sokaktan çift yönlü ve sekizer taş basamaklı merdiven çıkılarak, ahşap çift kanatlı bir kapı ile giriş katına girilmektedir. İç sofalı plana sahip bu katta, ortada kuzey-güney istikametinde uzunlamasına dikdörtgen planlı bir sofanın iki yüzünde köşelere gelecek şekilde mekanlar yerleştirilmiştir. Arada kalan alanlardan doğudaki eyvan biçiminde bırakılmışken, batıdakinden ahşap merdiven yükselmektedir . Odalarda dolap-yüklük, gusülhane ve sedir elemanları bulunmaktadır. Harçevi olarak kullanılan güney köşedeki mekânın bir bölümü sonradan helaya dönüştürülmüştür. Mekânın içinde kuzey duvarın boyunca uzanan ahşap bir ambar mevcuttur.

Çift kollu merdivenle çıkılan üst kat, plânı itibariyle giriş katına benzemektedir. Aynı şekilde ortada geniş bir sofa ile dört yönde köşelere yerleştirilen birer oda düzeni burada da tekrarlanmaktadır. Ancak buradaki odaların alt kattakilere kıyasla (çıkmalarla) daha genişletilmiş oldukları görülmektedir. İki ucunda sedirlerin yer aldığı sofanın çıtalı tavanının ortasında bir göbek bulunmaktadır. Mekânın doğu yüzündeki eyvan; hamam ve mutfak olarak değerlendirilmiştir.

yazicioglu-konak-gomme-dolapSofadan tek kanatlı, ahşap işlemeli kapılarla girilen odalar birbirine yakın bir düzenleme göstermektedir. Bunların içinde ahşabın sağladığı sıcak etki hakimdir. Ortalarında göbek kompozisyonuna sahip çıtalı tekne tavanları yalın görünüştedir. Bir tarafı gusülhane olarak düzenlenmiş çiçeklikli yüklükler, oymalı gömme dolaplar ve sedirler odaların diğer elemanlarıdır. Bunlar düzenleme ve kompozisyon bakımından birbirine benzemektedir.

Konağın hayatındaki tandırevi ve ondan bir kapıyla girilen özel hamam ilgi çekicidir. Küçük ölçüde, tek hacimli mekandan ibaret bu hamamın üzeri tromplu bir kubbeyle örtülmüştür. Kubbesinin ortasında yuvarlak formda beş ışıklık yer almaktadır. Tandırevinin soyunmalık amacıyla kullanıldığı; hamam için gerekli sıcak suyun da yine buradaki tandırlı ocakta ısıtıldığı anlaşılmaktadır.

Süslemesi
yazicioglu-konak-tavanYapı, dıştaki özgünlüğünü yitirdiği için, çıkmaları yüklenen ahşap eliböğründeler ve cümle kapısından başka dekoratif unsur görülmemektedir. Buna karşılık konak; içte zengin ahşap süslemelere sahiptir. Her iki oturma katında sofaların ortada birer göbek kompozisyonu ile çıtalı tavanları geniş mekanlara estetik bir görünüş kazandırmaktadır. Oda kapıları, aynalıklarındaki geometrik ve bitkisel süslemeleriyle gösterişlidir. Odaların ortalarında birer göbeğe sahip çıtalı tavanları sade bir düzenleme sergilemektedirler. Oyma-kabartma tarzında geometrik ve bitkisel bezemelerin hakim olduğu dolap-yüklük kapakları ve çiçeklik gözleri ahşap içliği ile dikkat çekicidir. Ancak ahşap üzerindeki motif ve süsleme kompozisyonlarının birbirine yakın ya da benzer tarzda tekrarlanması, mekânlarda tekdüze bir dekorasyon anlayışını belli etmektedir.

Tarihlendirme
yazicioglu-konak-sofa-tavanKonağın tarihi konusunda yazılı bir kaynağa rastlanmamaktadır. Yapıyı, Sivrihisar’da Yazıcı İbrahim Ağa adıyla meşhur bir zatın oğullarından birinin 19. yüzyılın sonlarında inşa ettirmiş olduğu söylenmektedir. Yapının dış görünüşü, değişikliğe uğradığı ve tarihi niteliğini yitirdiği için inşa tarihi konusunda herhangi bir fikir vermemektedir.

Yazıcıoğlu Konağı, vaziyet plânı (Cumhuriyet Mahallesi Millet Caddesi No: 6)

* * *

Tarihi Sivrihisar Evleri
Prof.Dr.Yüksel Sayan – Ege Üniversitesi, 2009

Kategoriler
Tarihi Sivrihisar Evleri

Ancılar Evi

anci-evi-planAkçeşme sokakta yer alan ev iki katlı olarak inşa edilmiştir. Üst bölümü çıkmalarla hareketli bir görünüşe sahip yapının dış cepheleri, 1963’de beton harcıyla sıvandığından inşa malzemesi görünmemektedir. Ancak, duvarların durumundan su basmanına kadar moloz taş örgüsü, üst kısımları ahşap arası kerpiç veya tuğla dolgulu karkas şeklinde inşa edildiği anlaşılmaktadır. Üstü kırma çatılı ve makine kiremitleriyle örtülü evin saçakları düz tahta kaplamalıdır.

anci-giris
Giriş Eyvanının Tavanı

İç sofalı plan tipindeki evin her iki katı da ikâmet amaçlı düzenlenmiştir. Ayrıca küçük bodrumunda iki bölümlü izbesi bulunmaktadır. Tandırevi ve ahır elemanları evin arkasına gelen hayatında yapılmıştır. Bunlardan ahır yıkılmış olduğundan günümüzde mevcut değildir. Evin önünde devşirme mermerden üç basamaklı bir merdivenle çıkılan eyvan şeklinde giriş bölümü bulunmaktadır. Zemini yine devşirme mermerle kaplanmış bu kısmın tavanı, ortasında bir göbekle tahta çıtalıdır. Buradan çift kanatlı ve üzeri ışıklıklı ahşap bir kapı ile evin giriş kat sofasına geçilmektedir. Doğu-batı doğrultusundaki dikdörtgen planlı bu sofanın güney kanadında iki, kuzey tarafında tek oda, hela ve katlar arası bağlantıyı sağlayan ahşap merdiven yer almaktadır.

anci-cesmeMekanın batı ucunda bugün mutfak olarak kullanılan harçevi bulunmaktadır. Böylece iç sofalı plan bu mekanın varlığıyla değişik bir nitelik kazanmaktadır. Zemini tahta döşemeli olan sofanın dışa açılan kapı girişindeki sekialtı bölümünün zemini özgününde tuğla iken sonradan betonla kaplanmıştır, içinde herhangi bir oturma elemanı bulunmayan mekanın kuzey duvarında mermer aynalıklı çeşme tarzındaki lavabo ile çıtalı tavanındaki yalın göbek, ortasında asılı duran eski gaz lambasıyla ilgi çekicidir. Odalar sade bir düzenlemeye sahiptir. Güney taraftaki odaların dolap ve çiçeklikli yüklükleri orta derecede ahşap işçiliği göstermektedir.

Çift kollu ahşap merdivenle çıkılan üst katta iç sofalı plan daha belirgin bir şekil almıştır. Ortadaki sofanın bir tarafında iki, diğer tarafında tek oda ile, ona bitişik hamam ve merdiven yer almaktadır. Merdivenin üst kısmındaki boşluk ayrıca trabzan olarak değerlendirilmiştir.

Sokak yönünde dışarı çıkma yapan ve sade bir iç mekan anlayışına sahip olan sofanın penceresi önüne, duvar boyunca ahşap sedir yerleştirilmiştir. Burada da aynalığı kabartma şeklinde üzüm sarmaşığı motifleri ile bezeli mermer lavabo bulunmaktadır. Sofadan doğrudan tek ka­natlı birer kapıyla girilen odaların iç düzenlemeleri, sonraki müdahalelerle kısmen bozulmuştur. Batı yüzdeki odaların ahşap sedirleri halen durmaktadır. Güneydeki oda, döşemesiyle de özgündür. Ancak, doğu taraftaki odanın sedirinin sökülüp kaldırılmış olduğu anlaşılmaktadır. Sofa ve odalardaki eski dolaplar korunmuş olmakla birlikte; yüklükler kaldırılmış ve yenileri konulmuştur.

Süslemesi
anci-lavabo-dolapCepheleri özgünlüğünü yitirmiş olduğundan yapının dış süslemesi konusunda fazla bir şey söylenememektedir. Bununla birlikte, girişin iki yanında, üst katın çıkmasını yüklenen ahşap eliböğründeler, giriş eyvanının çıtalı tavanının ortasında stilize güneş tasviri ile ahşap işlemeli sekizgen göbek kompozisyonu, ahşap geçmeli çift kanatlı giriş kapısının üzerindeki stilize çarkıfelek motifi ile bunların merkezine yerleştirilen beş köşeli birer yıldız dış süsleme unsurları olarak sayılabilir.

Evin iç mekanlarında da sade ve ağır başlı bir süsleme anlayışı hakimdir. Oda kapılarında ve yüklük kapaklarında kayda değer süsleme görülmemektedir. Yalnız dolaplarda ve çiçeklik gözlerinde oyma – geçme yöntemiyle oluşturulan yalın süslemeler bulunmaktadır.

Bunlardan başka, sofa ve odaların çıtalı tavanlarının ortasında bulunan ve aynı kompozisyonu tekrarlayan göbekler mevcuttur. Her iki katın sofasında bulunan lavaboların mermer aynalıklarındaki bitkisel süslemeler de dikkati çekicidir. Evin alt katında, girişin hemen sağındaki odada iki adet “Maşaallah 1320” yazılı alçı rafın da vaktiyle odanın dekorasyonuna katkıda bulunduğu söylenebilir. Sofa tavanında, göbeğe asılı duran eski gaz lambası ise, estetik güzelliği yanında, yakın zamanlara kadar bu evlerin aydınlanmasında üstlendiği rolün de hatırasını yaşatmaktadır.

Tarihlendirme
Yapının bugünkü sahibi M. Kemal Ancı, dedesinin başkasından satın aldığı evin cephesinde, eskiden üzerinde 1928 yazılı tenekeden bir levhanın bulunduğunu ve bu levhanın 1963’de binanın dışının sıvanması esnasında kendileri tarafından kaldırıldığını söylemektedir. Ancak bunun yapının ilk inşasıyla ilgili olduğunu düşünmek güçtür. Zira, evde mevcut 1320 yazılı alçı raflar, yapının o tarihten önce inşa edilmiş olması gerektiğini göstermektedir. Bu durumda, üzerinde tarih bulunan teneke levhanın ilk inşasıyla ilgili olmadığı ve başka bir amaçla yapının cephesine iliştirildiği anlaşılmaktadır. Alçı raflardaki tarihe uygun olarak, yapının 1902’den önce tamamlanmış olduğunu kabul etmek akla uygun düşmektedir.

* * *

Tarihi Sivrihisar Evleri
Prof.Dr.Yüksel Sayan – Ege Üniversitesi, 2009