Kategoriler
Mesut Kilci Yazıları

Kepen Pırasası

Pırasa; Rumca (Pıra’sa) bir kelimedir. Latince adı Allium porrum, soğangiller familyasından yapraklarından ve sapından yararlanılan bir bitki çeşididir. Pırasanın vatanı Doğu Ak denizdir. Mısırlılar zamanından beri tanınan ve sevilen sebzedir. Ülkemizde kışlık sebzeler grubunda yer alır. Pırasa serin iklimden hoşlanır. Yetiştirilme döneminde sıcaklığın 15-25 derece olmasını ister. Yüksek sıcaklıktan hoşlanmaz. Her türlü toprakta yetiştirilmekle beraber nemli, humuslu, tınlı, killi topraklar onun için idealdir. Azotlu toprakları sever. Türkiye’de  Bursa, Samsun, Balıkesir, İçel, İzmir, Aydın, Manisa ,Muğla,Konya,Afyon ve Adana da yetiştirilir. Yıllık yaklaşık 312.000 ton üretildiği bunun ancak 8.500 tonunun ihraç edildiği ilgili kaynaklarda belirtilmektedir.

       Eskişehir’de ise Sivrihisar ilçesinin Aşağı ve Yukarı Kepen köylerinde yetiştirilen beyaz pırasa meşhurdur. Diğer ilçelerimizde az da olsa pırasa çeşitleri üretilmektedir. Kepen pırasasının özelliği, kar gibi beyaz ve yenen gövde kısmı katlarının ince olmasıdır. Pişmesi daha kolay, lezzetlidir. Çiğ olarak tüketildiğinde acısız ve damak zevki vermesidir. Kepen de bir yıl öncesinden soğan veya kelem evleğinin bir kenarına dikilen pırasalardan elde edilen yerli tohumlar tahta, tava veya evlek denilen bölümlerde çimlendirilir. En fazla kurşun kalem kalınlığına geldiğinde sökülür. Yaprakları kısaltılır, ayıklanır ve seçilir. Daha önce hazırlanmış evleklere 10-15 cm aralıklarla ağaç çubuklar yardımı ile su önünde yerinden çıkmayacak derinliğe dikilir. Fidelerin dikildiği toprak en az altı ay öncesinden hayvan gübresiyle gübrelenir, hazırlanır. Keban başı denilen mevkiden çıkan Kepen çayı suyu ile salma olarak can suyu verilir.

        Kepen pırasasının yetiştirilmesi güçtür. Pırasada önemli maliyet unsuru ekim, çapalama ve söküm işçilikleridir. Can suyundan üç, dört gün sonra ikinci sulama yapılır. Evlek çamurdan kurumaya yüz tutunca çapalama tavına gelir. Pırasa keserlemesi (çapası) yapılır. Pırasa fidelerinin arası dar olduğundan keserleme işleme yorucu ve uzun zaman alır. Özenli bir işçilik olduğundan bu işlem köyde imece usulü ile yapılır. Hasat mevsimi, sökümü sonbahar ve kış aylarında yapılması, Kepen çayında yıkanması pazara hazırlanması soğuk günlerde oldukça zordur. Köyün, kadınları, kızları bu işlemin güçlüklerine katlanır, fedakârca yaparlar. Pırasa kök kısımları toprağa gömülerek kapalı yerlerde donmayacak şekilde depolanır. Kar yağdığında yapraklarına üzerine yeterli miktarda kar atılırsa, kar eridikçe suyu pırasanın rengini beyazlatır, tadını tatlandırır, gövde katlarını yumuşatır, gevrekleştirir.

      Kepen pırasasından orta yağlı koyun kıyması ve pirinçle yapılan, dolma yöremizde meşhurdur. Pırasanın zeytinyağlı, havuçlu, bulgurlu ve pirinçli çeşitli yemekleri kışın soğuk günlerinde sofraları süsler. Ülkemizin birçok yerinde pırasalı çorbadan, pırasalı kuru fasulye’ye, pırasalı börekten, salataya kadar onlarca yemek yapılır.

      Uzmanlara göre pırasa kalorisi düşük, sindirimi düzenleyen besin lifi bakımından zengindir. Güçlü bir antioksidan olan polifenal içerir. Vücudumuzu kronik hastalıklara karşı korur. Ayrıca pırasada bulunan lutin ve zeaxanthin adlı bileşenler stresi ve gözde katarak riskini azaltır. Bunun dışındaki bileşenler sayesinde kalp damar hastalıklarına özellikle yüksek tansiyona iyi geldiği, pırasanın tek dezavantajının yüksek oranda sodyum içermesi olduğu söylenir.

       Tespitlere göre; Pırasa K,A,C,B6 vitamini, manganez ve demir minareleri bakımından zengindir.  Salatalar v.b yerlerde çiğ olarak tüketilirse Omega 3 ve Omega 6 yağ asidinin etkileri görülür. Pırasa vücuda kuvvet verir, kan yapar ve kansızlığa iyi gelir. Sindirim sistemi için çok yararlıdır, bağırsakları çalıştırır, sindirimi kolaylaştır. Obaziteden yakınanlara pırasa tüketmeleri önerilir. Böbrekleri çalıştırır, idrar söktürür, böbrek kumları ve taşlarını dökmeye yardımcı olur. Kandaki, vücuttaki toksinleri temizler. Anne sütünü artırır. Sinirleri kuvvetlendirir. Kansere karşı koruyucudur. Pırasa tohumu basur şikâyetlerine faydalıdır. Pırasa suyu yüzdeki sivilce ve lekelerde, arı sokmasında kullanılır.

         Böyle bir değer olan pırasanın rekoltesinin artırılması gereklidir. Bu konuda Tarım il, ilçe müdürlüklerine, üniversitelerimizin ziraat fakültelerinin ilgili bölümlerine, özel tarım işletmelerine görevler düşmektedir. Sağlık, başarı ve mutlu günler dileği ile…

                                                                                                                             Yusuf Mesut KİLCİ

                                                                                                                                   Eğitici-Yazar