Ana Sayfa Niyazi Koca Yazıları Sivrihisar Yöresi Adet Gelenek ve Görenekleri

Sivrihisar Yöresi Adet Gelenek ve Görenekleri

28

Bir toplumu tanımanın en iyi yolu o toplumun adet, gelenek ve göreneklerine bakmakla anlaşılır.

Sosyal hayatımıza yön veren; saygı duymak, hoşgörü, anlayış, ahlak, yaşam tarzı gibi manevi duyguları, toplum olarak beraberce uygulayarak edindiğimiz. Adet, gelenek ve göreneklerimizin katkısı büyüktür.

Bu kültürel zenginliğimizin, birleştirici, dayanışmacı bir ruhun ortaya çıkmasını sağlayan bir yönü de olmuştur.

Sivrihisar İlçemiz adet, gelenek ve görenekleriyle köklü bir kültürel zenginliğe sahipti. Yöremizde adetlerimizi, gelenek ve göreneklerimizi uygularken şenlik havasında geçmesine özen gösterilirdi.

Sivrihisar Yöremize ait adet, gelenek ve göreneklerimizden bazılarını başlıklar halinde aşağıda aktarmaya çalıştım. Buna siz hemşehrilerimin de ekleyeceği bir çok anısı ve adet, gelenek ve göreneklerimizi yansıtan resimlerinizi paylaşarak katkı sunacağınızı umarım. SAYGILARIMLA… Niyazi Koca

*DOĞUMDA
-Eve çocuk görmeye (Doğu’ya ) gitmek. Hediye vermek
-Kırkını uçurmak.
-Diş Göllesi vurmak (Çocuk bir yaşına geldiğinde)
-Sünnet Töreni ve daveti…

*ASKER UĞURLAMASI
-Asker olan genç eş,dost, akraba ve komşularını ziyaret eder, hayır dualarını alır. Ziyaret ettiği aileler tarafından kendisine hediyeler verilirdi…

*DÜĞÜN TÖRENİ
– Kız isteme (Söz alma)
-Çıkı (Dürü-Gızardı sıralar) götürme (Aileler karşılıklı hediyeler verirler)
-Yöresel Giysilerimiz ve Takılarımız çok özeldi. (Sarka,Kombinozon, Sevai don, Bindallı, Delme, İşlik, Dikolta, Uzun entari, Mendilli kuşak, Mayhar, Ak peştamal, Hamaylı, Fıta, Altı Parmak, Mintan . Bu giysiler genellikle özel günlerde nişanlarda, kız hamamlarında, kına gecelerinde, düğünlerde, bayramlarda giyilirdi. Takılarımızdan Sivrihisar cebesi, incili küpe, Gelep inci)
-Çalgıcılarımız; Kına gecesi, Nişan ve Düğünlerde (Kadınların eğlencesinde Erkek çalgıcılar siyah örtülerin arkasından görünmeden çalarlardı. Nişanlarda ikram olarak kese kağıtlarında bisküvi ve lokum verilirdi.)
-Nişan dan önce Aileler karşılıklı olarak birlikte (Nişan için Yüzük ve Giyim kuşam için alışverişi yapılırdı.)
-Nişan Merasimi (Geline takı takma merasimi)
-Nişan Merasiminden sonra Aileler (Yünden-Yatak-Yorgan-Yastık vb.) işlere yönelirlerdi.
-Düğünlerimiz 3 gün ve 3 gece sürerdi.
-Çeyiz görme (Kız evinde)
-Kına yakma (Kız evinde), (Ağıt söyleme)
-Güveyi hamamı (Damadın yanında düğün bitene kadar Sağdıç’ı olurdu)
-Güveyi (Damat) tıraşı
-Güveyi (Damat-kaldırma) giydirilmesi
-Yemek daveti ikramı (Düğün Yemeği; Bamya Çorbası – Etli Pirinç pilavı – Un helvası – Üzüm hoşafı)
-Düğünün s10 gecesi (Cumartesi akşamı Tepsilerde; Leblebi-Kuru üzüm-Fıstık-Nohut gibi kuru yemişler karışımı yapılır. Tepsi üzerine Mumlar yakılarak gelen misafirlere dağıtılırdı.
-Seysana arabası (Kız evi (Geline ait) eşyası gelir)
-Gelin alma (Gelin kız evinden alındığında ve Damat evinde geldiğinde Düğün Sahibi tarafından Şeker- Para vb saçılırdı)
-Gelin Oğlan evine (Damat) geldiğinde evin aile büyüğü tarafından geline gelmelik hediye bağışlanır.
-Düğün (Gerdek) gecesi (Pazar günü ) Damat ve Arkadaşlarıyla Camiye gidilir. Damat tekbirlerle kendi evine getirilerek uğurlanırdı…

*DİNİ BAYRAM VE GÜN VE GECELERDE
– Dini Bayram öncesi; bayram alışverişi yapmak, ev temizliği, sokak temizliği (her sabah Analarımız günlük ilk işleri kapı önünü süpürmekti), baklava, su böreği gibi yöresel ikramlar hazırlanır. Yeni giyim ve kuşam sağlanırdı.
– Arefe günü mezarlık (İlçemizde bulunan büyük zatlara Hamdi Baba vb.) ziyaretler yapılır.
-Bayram Namazından sonra Bayram yemeği mutlaka yenir.
-Bayram gezmek (Eş, dost, akraba, komşu) ziyaretleri yapılırdı.
-Mübarek gün ve gecelerde (Kandil vb) Camilere gidilir. Bu günlerde Camilerin şerefelerinde bulunan ışıklar yakılır (Eskiden kandiller yakılarak asılırmış )
-Gündüzünde (Arefe günü) mutlaka oruç tutmaya özen gösterilirdi.
-Komşular birbirlerine o güne mahsus karşılıklı ikramlarda bulunurlardı.
-Kurban Bayramı (Dini Bayramda) Kesilen kurbanın eti mutlaka dağıtılır.
-Muharrem Ayında (Aşure pişirilerek dağıtılması ) , (Kerbela gününe mahsus)…

*RAMAZAN AYI
-Ramazan ayı için alış veriş yapmak
-Oruç tutmaya özen gösterilirdi.
-Oruç tutamayanlar tutanlara saygı gösterir (kapalı ortamda) yenir ve içilirdi.
-Camiler de Kuran’ı Kerim okunur (Mukabele) yapılırdı.
-Ramazan ayı 15 ‘inden sonra İlçe merkezinde Ulu Camii de bir kişi “İtikafa” girerdi.
-Fırınlarda Ramazan Pidesi ( Mayalı hamurdan yapılan, isteğe göre üzerine yumurta, kıyma, peynir, pastırma vb. konarak pişirilen, ince, yayvan yiyecek.) sırası ve almaya özen gösterilirdi.
-Ramazan geceleri Sahurda davulcuyu (2 saat önceden davulunu çalmaya başlardı) beklemek, manisini dinlemek ve ona ikram ve bahşiş vermek adet idi.
-Ramazan ayında iftar yapmak için sofra başında beklemek insana haz verirdi.
-Ramazan ayında ( Ayın 15 inden sonra )Eş, dost akrabalar iftar davetleri verilirdi
-Ramazan akşamları Teravih namazına gitmek.
-Ramazan akşamları Teravih namazından sonra kahvehaneler de sahura kadar muhabbetler edilir…

*CENAZELERDE
-Köylerde mezar kazma işi imece ile yapılırdı.
-Cenaze olan evin önüne tabut götürülürdü.
-Cenaze namazına katılmak.
-Cenaze tabutunun omuzlarda mezarlığa kadar taşınırdı.
-Mezarlıkta çocuklar girişte bekler ve kendilerine (Şeker) ikramında bulunulurdu.
-Cenaze defin edilirken mutlaka kürek vb gereçlerle toprak atılırdı.
-Akşam olunca Cenaze evine taziye için gitmek gidildiğinde yemek götürmek.
-Mevlit okunması (7-40-52) günlerinde…

*HAC VE UMRE İBADETİ
-Hac veya Umre ibadeti için giden kişinin davetine icabet edilir
-Hac ibadeti için yolculuğa çıkacak kişinin haccın adabı gereği helalleşmesi ve iyi dilek ve temennilerde bulunulur…

*MEVSİMLİK BAYRAMLAR- ŞENLİKLER VE OYUNLAR
-Hıdırellez günü (5 Mayıs) ateşler yakılır eğlenceler düzenlenirdi.
-Yunus Emre Kasabasına (Sarı Köy) e Hıdırellez de mutlaka gidilir. Büyük Veli olan Yunus Emre’mizin Kabri ziyaret edilir. Ona duyulan sevgi, hürmet ve Saygı gösterilirdi.
– Nasreddin Hoca Doğum Şenlikleri : Haziran Ayı ilk haftası.
-Sivrihisar’ın Kurtuluş günü (20 Eylül) kutlamaları o günü yansıtan tatbik gösteriler yapılırdı.
-Çardak Hamamına piknik yapmak eğlenmek için gidilirdi.
-Mahalle aralarında (Çocuklar) oyunlar oynanırdı.
-Kış günleri kar üzerinde kaymak
-Yaz geceleri sokak aralarında saklambaç kemik oyunları oynanır.
-Her hafta Sinemaya gitmek .
-Köyler (Mahalleler) kapsayan Futbol ve Voleybol turnuvaları yapılırdı…

*SOSYAL VE İKTİSADİ OLARAK
-Kış Hazırlıkları : Kışlık yufkalar, mini, gözleme, dürüm ve bazlamalar pişirilirdi.
-Kışlık kurutmalar yazın bitiminde hazırlanır (Patlıcan-Biber-Fasulye) gibi. Makarnalar, erişteler kesilir Tarhanalar dökülür. Kış turşuları hazırlanırdı.
-Kış öncesi evlerin temizlikleri yapılır. Kilim,pala vb yıkanırdı.
-Kış geceleri komşuluk ziyaretler yapılır. Masallar anlatılır. Bilmeceler sorulur, yöresel oyunlar oynanırdı. Mısır, buğday kavrulur, kuru üzüm veya leblebi gibi ikramlarda bulunulurdu. Ara-aşı kış gecelerinin olmazsa olmazlarındandı.
-Eskiden Kışın ısınmak için Evlerin bir odasında Tandır olur. Onun etrafında toplanılır ısınılmaya çalışılırmış.
-Yağ-hanelere (Haşhaş çekilerek) yağ elde edilirdi. (Adına; Şırlan yağı denirdi)
-Sivrihisar Çeşmelerinin (Su doldurmak-taşımak) kültürümüzde ayrı bir yeri vardır. Her çeşmenin kurasının yanında su içmek için bir tas bulunurdu.
-Bağ bozumu ; Hisar, Porsuk, Pirenli, Kozlar Sekisi, Hebib Çeşmesi, Eskiköy, Kanlıkavak, Höyük, Efendi Pınarı, Ağaçarası,Köşk, Hoca Yakup, Çiftlik, Hisar arkası ve Baba Çeşmesi Bağları ve Üzüm çeşitlerimiz ve Pekmez kaynatılması ayrı bir konu olarak ele alınmalıdır.
-Buğday kaynatma Bulgur için (Gölle kaynatmak ) yıkamak için Kepen başı Yukarı kepen suyuna gidilirdi ) Sokak aralarında meydanlarda kuruması sağlanırdı. Kuruyan Buğday Değirmenlere götürülür kabuğundan ayrıştırılarak bulgur elde edilirdi.
-Buğday öğütülerek Un elde etmek için civar değirmenlere gidilirdi.
-Her evde Ambarlar olur oraya kışlık yiyecekler konurdu.
– Haftalık Pazar alışverişi (Sivrihisar da Çarşamba günleri) yapmak . (Yoğurt Pazarı yıllardır Hayvansal ürünlerin satıldığı alış veriş yapılan yerlerimizdendir.)
-Esnaf Sabahleyin erkenden (Besmele ile) dükkanını açar (siftah yapmak ilk satışı yapmak) bereketinin çoğalacağına inanılırdı. (Siftah senden bereket Allah’tan) söylenirdi. Alışverişte Esnaf “Bereket versin” derdi.
-Sabah Namazından sonra Cami cemaatinin toplanarak gittiği bir Kahvehane mutlaka açık olurdu.
-Aileler Çocuklarını Okul dönemlerinin bitiminde mutlaka bir esnafın yanında çırak olarak verirdi. (Ahilik geleneği)
– -Hafta da bir gün Umumi Hamama gitmek gelenektendi. (Halvet (Sıcaklık) kısmında terlenir. Göbek taşında keselenirdi. Ondan sonra yıkanılırdı yani bir adap ve erkan vardı.)
-Köşe Başı Kahvehaneleri vardı. Her sokağın kadınları akşama yakın şiltesini alan belli yerde toplanır. Geleni getirir, gideni götürürler. Gelir-Gider hesabı yaparlardı. Gençlere de çeki düzen verir karışırlardı. Dedi kodu yapmak cabası.
-Köylerimizde Köy odaları vardı. Oralarda dışarıdan gelen misafirler ağırlanır onlara yemek vb. ikramlarda bulunulur. Yaşlılar arasında konuşma ve muhabbetler yapılırdı.
-Yaşlılar ve Gençler ayrı, ayrı kahvehanelere giderlerdi.
-Yeni ev alana veya mahallesine-sokağına taşınan ziyaret edilir. Hediye ve iyi dilek ve temennilerde bulunulurdu.
-Evlerimizin içerisinde avlularda doğal çamaşır yıkama taşları (don-daşı) vardı. (Kazanlar su ısıtmak için yakılır, çamaşırlar kat, kat serilir aralarına sabun veya kil serpilirdi. Ahşap ağaçtan yapılmış (Tokaç) la vurmak marifetti.
-Analarımız hiç boş durmaz boş kaldıklarında bile (Eline bir örgü alır Çorap-Eldiven-Patik) örer. Kızlarımız da İşleme işleri (Kanaviçe, kırlent )işlemeleri yaparlardı…

*SOFRA ADABI
-Yemek yemek için mutlaka Ezan beklenirdi.
-Yere örtü (İşlemeli Sofra bezi) serilir onun üzerine sininin tam ortasına gelecek şekilde yüksekçe ağaçtan yapılmış sofra altı (kasnak)konur. Sini etrafında toplanılır, Yemeğin hası sininin tam ortasına konur diğer yemekler etrafına dizilirdi. Yemek yerde oturarak yenirdi. Sofra bezinin dizlerimizin üzerine çekilmesi ve yemek bitiminde ağzımızı silerdik. Yemek servisini evin Gelini ve kızı yapardı.
-Büyükler gelmeden sofraya oturulmaz yemeğe onlar başlamadan (Besmele ile “Bismillah”) demeden başlanmazdı. Yemek tabakları genelde tek olurdu. Sofrada boş tabaklar alınır genelde tabakdaki yemeğin tamamının bitirilmesi sağlanırdı. Yarabbi Şükür diyerek bitirilirdi. (Eskiden evin gelini evin büyükleriyle beraber yemek yemez imiş. Ancak bizler bu dönemleri yaşamadık.) Hatta büyüklerimiz Gelinlerine ve çocuklarına yemek yemeleri özel konusunda ehemmiyet ve önem verirlerdi.
-Birlikte yemek yemenin Ailenin kaynaşması ve birleştiriciliği açısından önemi büyüktür.
-Bazlama ile Tahta kaşık sofranın vazgeçilmezleri.
-El yıkamak yemek öncesinde pek yoktu ama sonrasında yıkardık.
-Bulaşıkların yıkanması bulaşık suyu kesinlikle tuvaletin/banyonun pis su giderine aynı yere verilmez mümkün olduğunca bulaşıklar leğenler içerisinde yıkanır ve suyu bahçe içerisinde bir boşluğa dökülürdü.
-Yemekten sonra Çay , Kahve içilir çocuklara kahve içirilmezdi. (Arap’a benzeyeceği) korkusuyla telkin edilirdi.
-Yemek Kültürümüzü anlatmak ayrı bir konu. (Evlerimizde Deli Buğdaydan çekilmiş yarma ve incesi olan düğü olmazsa olmazımız dolmalarımızın baş tacıdır)
-Yemekte konuşulmaz, ağız şapırdatılmaz, kaşığı tutmanın-yemeği kaşıkla ağıza götürmenin ve yol yordamı öğretilirdi.
-Yemekten sonra gün içerisindeki yapılanlar ve yarın yapılması gerekenler konuşulurdu.
– Eve gelen misafirlere (özel yemekler yapılır) mutlaka sofra kurulur. Yemeğe önce misafirin oturması davet edilirdi. İkram ve hürmette kusur edilmezdi.
-Mutfağa ait kap-kacak (Bakır olanlar) Bakırcılar arastasına götürülerek kalaylatılırdı.
– Büyükler konuşurken küçükler konuşmaz onlara mutlaka dinlerdi. Karşılık verilmezdi. Çocukların Babalarına cevap vermesi gereken yerde Annelerimiz cevap verirdi. Hata yaptığımızda da Annelerimizin yanına sığınırdık…

*GİDEN YOLCUNUN ARKASINDAN SU DÖKMEK
-Misafir olarak gelen veya uzak yola gidecekler için Hane sahibi tarafından (Su gibi kavuş) gibi suyun bereketi ve kutsallığı vurgulanarak iyi dilek ve temennilerde bulunulurdu…

***VEL-HASIL ADET, GELENEK VE GÖRENEKLERİMİZE BAĞLI İDİ. SİVRİHİSAR İLÇEMİZ…

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz